Σε σχέση με προηγούμενες διοργανώσεις της Διεθνολογικής Συνάντησης του Ναυπλίου (με κεντρικό διοργανωτή το Κέντρο Διεθνούς Δικαίου και Διπλωματίας, σε σύμπραξη και με την Ελληνική Εταιρεία Διεθνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων, τα Τετράδια Διεθνούς Δικαίου και Διεθνούς Πολιτικής, την Ιονική Ακαδημία 1808 και τις Rencontres Francohelleniques) η φετινή του τιτλοφόρηση βγάζει έναν συνδυασμό ανασφάλειας και ίσως-ίσως άγχους, δίπλα από την αναζήτηση (κάποιας) προοπτικής. «Απέναντι στο Αύριο του Κόσμου» εκεί που προηγουμένως είχαμε «Ελληνική Εξωτερική Πολιτική και Διεθνές Δίκαιοι», «Διαφύλαξη των δημοκρατικών θεσμών σε μιαν Ευρώπη σε κρίση», «Ασφάλεια και Δικαιώματα του Ανθρώπου», «Ανθρώπινη Αξιοπρέπεια σε περιόδους σύγκρουσης και κρίσης;», ακόμη-ακόμη «Ο Ιωάννης Καποδίστριας ως υπόσχεση για το μέλλον». Το κλίμα στην, ακαδημαϊκή στον πυρήνα της αλλά ανοιχτή ευρύτερα στα ρεύματα των διεθνών σχέσεων, 20η ήδη διοργάνωση ήταν φορτισμένο με την αίσθηση ότι η υποχώρηση του διεθνούς δικαίου στην διαχείριση των διεθνών σχέσεων – και τούτο σε μια φάση πύκνωσης των συγκρούσεων – ή πάλι η αμφιθυμία περί την Ευρωπαϊκή προσέγγιση στα πράγματα, δημιουργεί ένα προβληματικό σκηνικό. Στο οποίο ζούμε, στο οποίο λειτουργεί ή όποια διεθνής πολιτική.
Στα πλαίσια της Διεθνολογικής Συνάντησης προβλεπόταν και φέτος η βράβευση προσωπικοτήτων που σφράγισαν με την παρουσία τους είτε τον Τομέα του Δικαίου (χαρακτηριστικά, τα Βραβεία αυτά είναι ονοματισμένα «Αναστάσιος Πολυζωϊδης – Γεώργιος Τερτσέτης για την Δικαιοσύνη και το Δίκαιο») είτε τα γράμματα και τις τέχνες της εποχής (εδώ, πρόκειται για τα Αριστεία «Ιωάννης Καποδίστριας»). Φέτος, στην δεύτερη κατηγορία βραβεύθηκε η Μαρία Φαραντούρη – εκφραστής μιας ολόκληρης εποχής… – ο Σταύρος Μπένος, μνήμης σεισμών Καλαμάτας, ήδη ψυχής του «Διαζώματος» που επιχειρεί να συμφιλιώσει τα μνημεία με την ανάπτυξη και την τοπική κοινωνία και ο Φίλιπππος Δρακονταειδής, τόσο στο μυθιστόρημα όσο και στο δοκίμιο.
Στα νομικά, πάλι, αναγνωρίσθηκε η προσφορά του Κωνσταντίνου Μενουδάκου, επίτιμου Προέδρου του ΣτΕ αλλά και της (δοκιμαζόμενης!) Αρχής Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. του Νάσου Ράντου επίσης επιτίμου Προέδρου ΣτΕ αλλά και Γενικού Εισαγγελέα του Δικαστηρίου της ΕΕ. του Χρήστου Ράμμου, επίτιμου Αντιπροέδρου του ΣτΕ και αντιστοίχως Προέδρου της (ακόμη δεινότερα δοκιμασθείσης από την υπόθεση των υποκλοπών) Αρχής Διαφύλαξης του Απορρήτου των Επικοινωνιών. καθώς και του ΝοτιοΑφρικανού Καθηγητή John Dugard, που βρέθηκε στο προσκήνιο με την υπόθεση των Κατεχόμενων Παλαιστινιακών Εδαφών.
Και στην μια, και στην άλλη σειρά βραβεύσεων αισθητή μια ορισμένη «ανάγνωση» του Δίκαιου, της Πολιτικής, της δημόσιας σφαίρας.
* * *
Το σχήμα του 3ημέρου, πέρα από ατμόσφαιρα αναγνώρισης των προσπαθειών που οδήγησαν στον εορτασμό των 20χρονων αδιάκοπης λειτουργίας εκείνου που ξεκίνησε ως Σεμινάρια Διεθνούς Δικαίου για να εξελιχθεί – με την πεισματική συνεισφορά του Στέλιου Περράκη και με διάθεση ανοίγματος προς ευρύτερους προβληματισμούς, κάλυψε ευρύ φάσμα. Άλλωστε, ήδη η δυνατότητα που παρέχεται δίπλα σε εισηγήσεις ή στρογγυλά τραπέζια σημαντικών συντελεστών της δημόσιας συζήτησης και/ή φτασμένων πανεπιστημιακών να γίνεται παρουσίαση της δουλειάς μεταπτυχιακών, διδακτορικών και μεταδικτατορικών εργασιών (που είτε βρίσκονται εν εξελίξει, είτε έχουν ολοκληρωθεί), δίνει στις Συναντήσεις του Ναυπλίου μια διάσταση συνεχούς αναζήτησης. Σε μια εποχή όπου υποχωρούν-αν-μη-χάνονται οι βεβαιότητες, αυτό έχει μεγάλη σημασία: έως πού οδηγεί η στάση «εμείς πιστεύουμε στο Διεθνές Δίκαιο»; με βάση ποια στοιχεία διαμορφώνονται οι συσχετισμοί; πώς χαρίζει κανείς «στρατηγική»; ποια είναι τα όρια των καιρών;
Ετσι, από τις κυρίως ανασκοπήσεις του πού βρίσκεται η επικαιρότητα του Διεθνούς Δικαίου – Παλαιστινιακό, δασμοί Τραμπ, Δίκαιο της Θάλασσας, συνορεύουσα ζώνη νοτίως της Κρήτης, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, σημασία της Αρκτικής, πτυχές του Ουκρανικού – και από τις αιχμές μέλλοντος όπως π.χ. γύρω από την προστασία των Παγκόσμιων Κοινών/Commons (που υπόσχονται) απειλούν να είναι τα σύνορο του αύριο – ο θαλάσσιος βυθός ή/και η θαλάσσια μάζα σε αντιστοιχία με το διάστημα), ή ακόμη η ενσωμάτωση θεμάτων Διεθνούς Δικαίου στην εκπαίδευση ανοίχτηκε μια πολυπρισματική αναζήτηση του «πού πάμε».
Πάντα στις Συναντήσεις του Ναυπλίου φιλοξενείται μια διάσταση Κυπριακού: φέτος, η Κύπρος ετοιμάζει επιπλέον την Προεδρία της στην ΕΕ (το α’ 6μηνο του 2026 – εμείς μην τα ακούμε αμέριμνα, έχουμε β’ 6μηνο του 2027). Όμως την αίσθηση αναζήτησης κάποιου ερείσματος στην αναταραχή της εποχής έφερε η συζήτηση – Στ. Περράκη/Λίνου Σισιλιάνου/Χ. Γκακουμόπουλου – με αναφορές στην διαδικασία του Στρασβούργου – στο κατά πόσον η Διεθνής Δικαιοσύνη μπορεί να (πει ότι) αποτελεί σήμερα προπύργιο. Ή πάλιν η διερώτηση «ποιον δρόμο θα πάρει η Ευρώπη, στο σταυροδρόμι όπου βρίσκεται» – Γ. Μανιάτης, Γ. Κρεμλής, Μ. Χρυσομάλλης, Π. Γρηγορίου. Μια ευρύχωρη περιβάλλουσα στην θεματική της Δημοκρατίας («την εποχή των αλγορίθμων και των big data») και στην αναζήτηση ερεισμάτων ουμανισμού στην πολιτική του σήμερα (από δίπλα και «λογοδοσίας στην δημόσια σφαίρα») επεστράτευσε μεταξύ άλλων Βαγγέλη Βενιζέλο, Αλέκο Παπαδόπουλο, Γιάννη Πανούση. Ενώ στο πάνελ «Ποια στρατηγική για την Ελλάδα» θα μπορούσε να πει κανείς ότι κυριάρχησε η … αβεβαιότητα.
Όπως ήδη επισημάναμε, αν αυτά ήταν τα πεδία που προσέγγισαν οι 20ες Διεθνολογικές Συναντήσεις του Ναυπλίου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν και οι εργασίες-εν-εξελίξει τις οποίες παρουσίασαν νεότεροι ερευνητές. Σταχυολογούμε, εντελώς (μα εντελώς:!) ενδεικτικά: πώς διαμορφώθηκαν οι Ευρωπαϊκές Σπουδές στην Ελλάδα – ξεκινώντας από χρόνια άρνησης: «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ , ίδιο συνδικάτο!» και καταλήγοντας σε ένα σοβαρό πλέγμα ακαδημαϊκού προβληματισμού/πώς εξασφαλίζεται η αμεροληψία (και… τι σημαίνει) των διεθνών δικαστών/τι απέμεινε από την «ήπια ισχύ» στις διεθνείς σχέσεις. Συν κάποιες συγκριτικές προσπάθειες όσον αφορά την αντιτρομοκρατική νομοθεσία (θεμελιώδη δικαιώματα/Ευρωπαϊκά δίκαια) ,ακόμη-ακόμη και γλωσσική ανάλυση των κατά καιρούς Ελληνικών θέσεων απέναντι στις διαχρονικές Τουρκικές αιτιάσεις…
Δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει κανείς τον πλούτο, αλλά και την διαφαινόμενη μη-μονομέρεια των προβληματισμών.
* * *
Κλείνοντας αυτή την – κατ’ ανάγκην – αποσπασματική παρουσίαση/επισκόπηση του 3ημέρου, μια παρατήρηση: εκείνο που ζούσε κανείς στο Ναύπλιο ήταν μια αντίληψη κοινότητας. «Κοινότητα διεθνολόγων;» θα διερωτηθεί ο αναγνώστης. Η απάντηση είναι … ναι! Παρά το τεχνικό και αρκετά αποστειρωμένο στερεότυπο περί Διεθνούς Δικαίου, Διεθνών Σχέσεων κοκ.,, και παρά τις αυτονόητες διαφορές απόψεων και διαφοροποιήσεις προσεγγίσεων, αποκόμιζες την αίσθηση ότι αυτή η ομάδα – διαφορετικών, άλλωστε, γενεών και διαδρομών ζωής – αναγνωρίζει στον εαυτό της μιαν παραλληλία προσθέσεων. Kαι, εν τέλει, κάτι σαν κοινή αποστολή.
Αντώνης Παπαγιαννίδης